Autor artykułu: dietetyk kliniczny Mario Vu @karmiciel Starość nie radość, młodość nie wieczność – to powiedzenie zna niemal każdy, choć nie każdy zaprząta sobie nim głowę, dopóki nie odkryje pierwszego siwego włosa na głowie lub pierwszej zmarszczki na twarzy. Człowiek przychodzi na świat, rośnie, rozwija się, dojrzewa i w pewnym momencie życia zaczynają pojawiać się pewne zmiany. Procesy starzenia się sprawiają, że skóra traci na jędrności i szarzeje. Czy dietą można zahamować procesy starzenia się skóry? W tym artykule spróbuje odpowiedzieć na to pytanie. Spis treści: Starzenie jest złożonym procesem biologicznymRola tlenu w starzeniu się organizmówCzy to możliwe, aby tlen zarówno wydłużał jak i skracał życie?Czy można w jakikolwiek sposób wpłynąć na procesy starzenia?Jak się odżywiać, aby zmniejszyć szkody związane z wiekiem, a tym samym potencjalnie wpłynąć na długość życia?Mniej znaczy dłużej? Starzenie jest złożonym procesem biologicznym Starzenie się jest naturalnym i nieuniknionym procesem biologicznym, polegającym na stopniowym gromadzeniu się uszkodzeń komórkowych, skutkujących nieodwracalnymi zmianami w tkankach i narządach. Taka sytuacja przyczynia się do zaburzenia równowagi w organizmie, prowadząc do: pogłębiającego się z czasem spadku wydolności fizycznej i odpornościupośledzenia procesów regeneracyjnychubytku tkanki kostnej i mięśniowejpostępujących zaburzeń wzroku i słuchuobniżenia elastyczności skórysiwienia i utraty włosówzaburzenia wchłanianiarozwoju przewlekłego stanu zapalnego. Pogorszenie się czynności wielu narządów i układów na skutek procesu starzenia się powoduje zmniejszenie zdolności do odpowiedzi na stres środowiskowy, zwalczania skutków urazów, infekcji oraz utrzymania homeostazy organizmu, prowadząc ostatecznie do śmierci. Z biegiem lat wzrasta też ryzyko wystąpienia chorób związanych z wiekiem, obejmujących: układ krążenia (nadciśnienie i miażdżyca)układ nerwowy (choroba Alzheimera i Parkinsona)układ oddechowy (przewlekła obturacyjna choroba płuc, idiopatyczne włóknienie płuc)narząd wzroku (zaćma, jaskra i zwyrodnienie plamki żółtej) Rola tlenu w starzeniu się organizmów Trudno byłoby wyobrazić sobie życie bez tlenu. Z każdym wdechem pobieramy ten pierwiastek, z którego pomocą energia dostarczana z pożywienia, na drodze oddychania komórkowego przekształca się w adenozynotrifosforan (ATP). Stanowi on główny nośnik energii, którą wykorzystują nasze komórki do przeprowadzenia szeregu niezliczonych procesów i reakcji, warunkujących nasze życie i równowagę organizmu. Całe to zajście zachodzi w mitochondriach – małych reaktorach jądrowych, w które są zaopatrzone nasze komórki. Czy to możliwe, aby tlen zarówno wydłużał jak i skracał życie? Każdy oddech wydłuża nam życie, to fakt. Natomiast prawdą również jest, iż w wyniku wyżej wspomnianych procesów, część tlenu przekształcana jest wolne rodniki – bardzo reaktywne cząsteczki o właściwościach utleniających (oksydacyjnych), które łapczywie chwytają za sąsiednie cząsteczki i struktury komórkowe (w tym DNA), prowadząc do ich uszkodzeń, siejąc spustoszenie zwane stresem oksydacyjnym. Jedną z najpopularniejszych teorii dotyczących mechanizmów starzenia jest wolnorodnikowa teoria starzenia, według której to właśnie te cząsteczki są odpowiedzialne za to zjawisko. Organizm ludzki jest uzbrojony w wewnętrzne systemy antyoksydacyjne i naprawcze, które dzielnie sobie radzą z wolnymi rodnikami. Niestety, wraz z upływem lat mechanizmy te ulegają osłabieniu, przez kumulujące się szkody wyrządzone przez te cząsteczki. W wyniku tego, na drodze oddychania komórkowego dochodzi do zmniejszenia produkcji życiodajnego ATP, przy jednoczesnym zwiększeniu syntezy wolnych rodników i w taki sposób zatacza się błędne koło, przyczyniające się do nasilenia procesów starzenia się. Czy można w jakikolwiek sposób wpłynąć na procesy starzenia? Odpowiedź brzmi: tak. Mało tego, możemy przyśpieszyć lub spowolnić procesy starzenia. Czynniki, które mogą odpowiadać za przebieg procesów starzenia należą między innymi: warunki genetyczne i środowiskowe, styl życia, wysokie spożycie alkoholu, palenie tytoniu, przyjmowanie niektórych leków i substancji, a także stres. Co prawda, na część z nich nie mamy większego wpływu: geny nie tak łatwo oszukać, wypędzenie otaczającego nas smogu i innych zanieczyszczeń jest na chwilę obecną mało prawdopodobne, a w obecnej gonitwie, zwanej życiem trudno całkowicie uniknąć stresu. To, na co mamy wpływ jest styl życia. Dieta jest jednym z głównych fundamentów stylu życia i to od niej w dużym stopniu zależy nasze zdrowie, w tym przebieg procesów starzenia. Dieta obfitująca w węglowodany proste, tłuszcze nasycone i izomery trans, których źródłem są wysoko przetworzone produkty spożywcze, słodycze, słodzone napoje, wyroby cukiernicze, produkty smażone, czy dania typu fast food, mogą indukować stres oksydacyjny, stany zapalne oraz uszkodzenia komórek, w konsekwencji nasilając procesy starzenia. Taka dieta wpływa również niekorzystnie na profil lipidowy krwi. Przyczynia się bowiem do wzrostu stężenia trójglicerydów i cholesterolu całkowitego we krwi, głównie frakcji LDL, zwanej “złym cholesterolem”, przy jednoczesnym obniżeniu stężenia frakcji HDL, znanej jako “dobry cholesterol”. Te czynniki mają ogromne znaczenie w rozwoju chorób krążenia. Mało tego, wysokie spożycie cukrów prostych prowadzi do innych zaburzeń, takich jak: hiperglikemia, insulinooporność, leptynooporność, które niekontrolowane mogą grozić rozwojem cukrzycy typu II. Szacuje się, iż oczekiwana długość życia osób cierpiących na tą chorobę jest o 5-10 lat krótsza w stosunku do zdrowej części populacji. Jak zatem się odżywiać, aby zmniejszyć szkody związane z wiekiem, a tym samym potencjalnie wpłynąć na długość życia? Jeżeli stres oksydacyjny stoi za procesami starzenia, teoretycznym rozwiązaniem byłoby przeciwdziałanie nadmiernym procesom utleniania struktur komórek. Taką zdolność posiadają związki zwane antyoksydantami (przeciwutleniaczami) i to one stoją na drodze starzenia się. Dzięki ich specyficznej budowie, przy kontakcie z wolnymi rodnikami powodują ich unieczynnienie, dzięki czemu przestają stanowić zagrożenie dla pobliskich cząsteczek i komórek. Produktami bogatymi w naturalne antyoksydanty są kolorowe warzywa i owoce. Znaleźć w nich można polifenole, w tym flawonoidy i antocyjany oraz karotenoidy. To one nadają roślinom ich charakterystyczną barwę i wykazują w naszym organizmie silne właściwości przeciwutleniające, przeciwzapalne oraz antynowotworowe. Poza tym, owoce i warzywa stanowią dobre źródło witamin i minerałów, a także błonnika, który wspomaga pracę jelit, odżywia naszą mikroflorę jelitową, jak również wpływa na obniżenie stężenia cholesterolu we krwi. Można by rzecz, że warzywa i owoce to produkty odmładzające. Kolejną bronią, po którą powinniśmy sięgać w walce z procesami starzenia są jednonienasycone (JNKT) i wielonienasycone (WNKT) kwasy tłuszczowe. Te pierwsze wpływają korzystnie na układ sercowo-naczyniowy, poprzez regulację stężenia lipidów w surowicy krwi (redukują stężenie frakcji cholesterolu LDL i trójglicerydów, zwiększając stężenie frakcji cholesterolu HDL). Można je znaleźć w oliwie, awokado i oleju rzepakowym. WNKT, które można podzielić na kwasy n-3 oraz n-6, ponadto wykazują właściwości przeciwzapalne oraz immunomodulujące. Źródłem dobrych kwasów n-6 jest olej z wiesiołka i ogórecznika, ale również orzechy włoskie i migdały, natomiast n-3 znajdują się większych ilościach w oleju lnianym, rzepakowym, a także w tłustych rybach morskich. Witaminy A, C i E, w które obfitują produkty roślinne również posiadają silne właściwości przeciwutleniające, co więcej, wykazują działanie synergistyczne, czyli zastosowane razem, wzmacniają swoje efekty. W zachowaniu młodości pomoże również korzystanie w kuchni z dużej ilości ziół i przypraw, bowiem są one niezwykle bogate w polifenole, a niektóre z nich znajdują się na samym szczycie, pod względem zdolności antyoksydacyjnych. Należą do nich między innymi: goździki, cynamon, kurkuma, oregano, sumak i bazylia. Wpływ nadmiernego spożycia węglowodanów prostych i przetworzonych jest już znany. Warto zatem je ograniczyć na rzecz węglowodanów złożonych, które znajdują się w produktach zbożowych z pełnego przemiału, a także grube kasze, takie jak: gryka, jęczmień, amarantus, czy komosa ryżowa oraz rośliny strączkowe (groch, fasola, soja). Są one źródłem błonnika i składników mineralnych, mają stosunkowo niski indeks glikemiczny, więc nie powodują nagłych skoków glukozy we krwi, co może być korzystne u osób z zaburzeniami gospodarki węglowodanowo-insulinowej. Dodatkowo, rośliny strączkowe zawierają izoflawony, które są silnymi przeciwutleniaczami. Wszystkie wyżej wymienione produkty to zdecydowanie produkty odmładzające. Kolejnym istotnym aspektem stylu życia jest aktywność fizyczna. Sport to zdrowie – maksymę tą potwierdzają niezliczone wyniki badań naukowych. W jednym z badań kohortowych (Wen i wsp. 2011), z udziałem 416 175 osób wykazano, iż podejmowanie się nawet minimalnego wysiłku fizycznego o umiarkowanej lub wysokiej intensywności (15 minut ćwiczeń dziennie) znacząco zmniejszało ryzyko zgonu, w tym spowodowanego chorobą nowotworową, wydłużając oczekiwaną długość życia, w porównaniu do osób, które nie ruszały się prawie wcale. Ponadto, efekt ten stosunkowo wzrastał wraz ze zwiększeniem aktywności fizycznej (do 100 min./dzień). Aktywność fizyczna spowalnia procesy starzenia. Mniej znaczy dłużej? Liczne badania przeprowadzone na wielu gatunkach organizmów, takich jak: ssaki, ryby, muchy, niektóre bezkręgowce oraz drożdże dowiodły, że restrykcja kaloryczna, czyli redukcja przyjmowanych kalorii wraz z pożywieniem, przyczyniła się do znaczącego wydłużenia życia tych organizmów. Po obniżeniu całkowitego spożycia kalorii o 10-40%, przy równoczesnym dostarczeniu odpowiedniej ilości składników odżywczych u obiektów badanych zaobserwowano przedłużenie ich życia, a także ich żywotności. U najbliższych naszemu gatunkowi rezusów i małp, wprowadzenie restrykcji kalorycznej rzędu 30%, przyczyniło się do lepszej wydolności układu immunologicznego oraz sprawniejszej koordynacji ruchowej w późniejszym wieku, a także zaobserwowano u nich redukcję markerów stanu zapalnego, mniejszą zachorowalność na choroby układu krążenia, cukrzycę i nowotwory, a długość ich życia została wydłużona o średnio 30%. Jednym z mechanizmów wpływu restrykcji kalorycznej na takie zjawisko jest aktywacja białek z rodziny sirtuin. Są to enzymy aktywowane w wyniku deficytu energetycznego, wywołanego niską podażą energii lub/i zwiększonym wysiłkiem. Sirtuiny wpływają między innymi na wzrost aktywności enzymów antyoksydacyjnych produkowanych przez nasz organizm, wspierają pracę mitochondriów, zwiększając produkcję ATP, chronią przed strukturalnymi uszkodzeniami komórek, biorą udział w procesach naprawczych DNA, zapewniając stabilność genową, a także regulują stany zapalne. Chociaż wyniki tych badań wykazały niesamowite efekty restrykcji kalorycznej, pozostaje jednak wiele wątpliwości związanych z wykorzystaniem takiej metody u ludzi, ze względu na brak przeprowadzonych badań w tej materii. Poza sprawami etycznymi, zapewne mało byłoby osób chętnych na jedzenie mniej do końca życia, bo przecież sporo z nas żyje by jeść, prawda? Od zarania dziejów ludzkość poszukiwała eliksiru młodości. Choć wiele tajemnic kryjących się za zjawiskiem starzenia zostało już odkrytych, pewnego sposobu na zatrzymanie tych procesów dalej jeszcze nie znaleziono. Dlatego należy szukać częściowego rozwiązania w zdrowym stylu życia, w dobrze zbilansowanej nie przetworzonej diecie obfitującej w naturalne antyoksydanty, substancje przeciwzapalne, zdrowe kwasy tłuszczowe oraz węglowodany złożone i błonnik, nie przejadać się nadmiernie i nie stronić od aktywności fizycznej. Takie zabiegi nie zapewnią wiecznej młodości, ale na pewno pomogą spowolnić procesy starzenia się. Popularne wpisy na blogu: Dieta odkwaszająca – mit dietetyczny czy sposób na zdrowie? Niedobór witaminy D3 a tycie – czy ta witamina pomaga schudnąć? Czy przewlekły stres może zmienić naszą dietę? Jak nie przytyć przez stres? Emocjonalne jedzenie – wypróbuj tę technikę! Sprawdź co to DBT Jak uczynić dietę bardziej urozmaiconą? – Kilka słów o różnych rodzajach płatków zbożowych dostępnych na polskim rynku spożywczym. Kilka słów o diecie odchudzającej i odchudzaniu Naturalne spalacze tłuszczu – czy działają? Błędy podczas odchudzania – TOP 10. Jak ich uniknąć? Jak schudnąć efektywnie? 3 rzeczy, o których warto pamiętać podczas odchudzania Odchudzanie na diecie pudełkowej Jak zwiększyć masę ciała w zdrowy sposób? Czy można jeść śniadanie na kolację? Czy kolejność posiłków ma znaczenie? Jak wyglądają diety pudełkowe gwiazd? Jaki makaron wybrać? Porównanie właściwości makaronu ryżowego, gryczanego, pszennego i z roślin strączkowych. Dlaczego boimy się diety i czy da się to zmienić?

Tym „optymistycznym” cytatem z Matkasa witam Was w moje kolejne urodzinki. Nie piszę dziś, żeby wymanić życzenia, ale pochwalić się jak zostałam obdarowana przez Danę (damar5) i Panią Nelę (cornelka2)!Prezent od Dany czekał na mnie już od wielkopiątkowej wpadówy, o której pisałam Wam tu. Zgodnie z poleceniem Dany, z rozpakowaniem czekałam do dzisiejszego poranka. Po tym jak obejrzałam prezenty od 3x Sz.. zza filara, rozpakowałam tasię! A po tasi od razu widać, że od Dany – nie mogło na niej zabraknąć jej ulubionych motylków :DA w środku sporo tego było, nie? Duża ramka, którą już oglądałam u Dany na blogu. Nawet wiem, jaki hafcik do niej pasuje, ale nie mam jeszcze wzoru :( Podobną małą rameczkę już mam od Dany, ale w innych odcieniach – będzie parka:PFilcową ramkę ostatnio oglądałam u Margonitki, a dziś mam już dwie jeszcze ładniejsze u siebie:) Do żółtej może trafi jakiś słonecznik? Dana, a te papierowe tasiemki to jakaś sugestia, żebym się za skrapki zabrała? :PPocztówki lubię wieszać na lodówce, szkoda że ta musi poczekać na moją kolejną lodówkę:( Niebieski to też znak rozpoznawczy Dany :D A jedno z życzeń już się niedługo spełni, ale teraz cicho sza!!!!!!!!A teraz mały szok! Pierwsza myśl – po co mi takie coś? I to jeszcze zupełnie nie w moim stylu?Aż nie poczytałam, że dostałam tablet:PNa zdjęcie lub haft!!!!!!!!!!!Widziałam już tacki z haftami na necie, ale nigdy na żywo! A teraz mam swoją! Koniecznie coś wesołego i kolorowego do niej trafi, a może coś z heksą? Muszę czegoś odpowiedniego poszukać! I chyba trafi na ścianę w mojej kuchni, na kawową tapetę! Nie ma co!!!!Dana, dzienks! Sprawiłaś mi wielką radochę!Wczoraj natomiast dotarła do nas wielka koperta od Pani Neli! A tam co nieco nie tylko dla mnie!Dla Maćka były dwa rogaliki, ale powiedział, że podzieli się z Osobistym Ojcem :) Maj to nasze rodzinne świętowanie, tata ma swoje święto w dzień matki, więc co roku świętujemy podwójnie :DDla Matkasa był mały hafcik z truskawką, a dla mnie serce. Takie mini tamborki też kupiłam w tigerze, ale Pani Nela jak zwykle była ode mnie szybsza w wykorzystaniu. Stety, niestety ale jak zobaczyłam błysk w oku Matkasa i wielki uśmiech na widok serca, musiałam się nim podzielić. Jak sama Matkas powiedziała – „wszystkie serca w tym domu są moje”:P No i co miałam zrobić????Matkas dostała swoje na urodzinki w lutym (tu), a ja teraz – drzewko z frywolitkami ręcznie machniętymi przez Panią Nelę! Hmm, które jest ładniejsze? Moje czy Matkasa?A naparstek cały czas zastanawiam się skąd jest?Miłe życzenia i wesoła solniczka z herbatka z Nelu, całą rodzinką dziękujemy za pamięć!Urodzinki z rodzinką spędzam raz na kilka lat, ale jak już jesteśmy razem to Matkas piecze specjalnie dla mnie moje ulubione czarne ciasto i sama robi do niego krem kokosowy. Mniam! A każde ciasto ozdabia posypką, tym razem trafiły mi się gwiazdki. Matkas, dzienks!!!!!!! :*

Nowość Bogata kolekcja aforyzmów i cytatów w języku angielskim Starość część 1 Starość 1 Starość 2 My się starzejemy i siwiejemy. To my się zdzieramy na strzępy i pewnego dnia odchodzimy. Z naszymi snami jest inaczej. One potrafią żyć w innych ludziach przez długi czas po naszym odejściu z tego świata. - Jostein Gaarder Można być starym, ale nie należy tego po sobie pokazywać. - Magdalena Samozwaniec Im jestem starszy, tym mniej podzielam powszechne przekonanie, że mądrość przychodzi z wiekiem. - Harold Mencken Myślę, że w życiu można wyznaczyć bardzo dokładną granicę między młodością i starością. Młodość kończy się wraz z egoizmem, podeszły wiek zaczyna się jednocześnie z życiem dla innych. - Hermann Hesse "Starość zaczyna się rozumieć po czterdziestce i w tym samym okresie przestaje się rozumieć młodość." - Kazimierz Brandys Schody życia mają cztery stopnie: dzieciństwo, młodość, dojrzałość i starość. Wchodząc ... nie wiesz, na którym stopniu zatrzyma się Twój krok. Ważne żeby tylko każdy przeżyć dobrze. Człowiek nie mądrzeje na starość, ale staje się ostrożniejszy. - Ernest Hemingway Wiosna mu sprzyja jak dobra matka, tylko nie sprzyjają latka. Starość nie jest wielkim nieszczęściem, jeśli się weźmie pod uwagę tę drugą ewentualność. - Ernest Hemingway Tego, co naprawdę ważne, uczymy się za późno. Na tym właśnie polega tragedia starości: całe życie tyle się uczyliśmy, a teraz nie możemy tego zastosować w praktyce. - Janathan Carroll Starość we wszystko wierzy. Wiek średni we wszystko wątpi. Młodość wszystko wie. - Oscar Wilde Małżeństwo jako długa rozmowa. Wstępując w związki małżeńskie należy postawić sobie pytanie: czy sądzisz, że będziesz mógł z tą kobietą do późnego wieku z przyjemnością prowadzić rozmowy? Wszystko inne jest w małżeństwie przejściowe, ale przeważna część obcowania przypada na rozmowę. - F. Nietsche "Do tego, by mądrze się działo, potrzebne są młode ręce i stare głowy." - T. Kotarbiński Starość zamiast jutra posiada wczoraj. Boimy się późnego wieku, jakbyśmy mieli pewność, że go osiągniemy. – George Sand „Starcy po raz drugi w życiu stają się dziećmi” Nie starzeje się ten, kto nie ma na to czasu. - Benjamin Franklin Wszyscy chcemy dożyć starości i wszyscy zaprzeczamy, że już nadeszła. - Francisco Quevedo W młodości szukamy wierzchołków, na starość - korzeni. - Fuchs Marierose „Człowiek nie mądrzeje na starość ale staje się ostrożny” Troski to połowa drogi do starości Starość nie radość, młodość nie wieczność. Młoda generacja ma także dziś respekt dla starości: dla starego wina, starej whisky i starych mebli. - Truman Capote Starzy ludzie są niezwykle niebezpieczni. Przyszłość jest im obojętna. Czym skorupka nasiąknie za młodu, tym na starość trąci. - Ezop Starość 1 Starość 2 Więcej cytatów znajdziesz na stronie Cytaty i Aforyzmy Sukces "Śmiać się często i szczerze. Zyskać szacunek mądrych ludzi i podziw dzieci. Zasługiwać na dobrą ocenę uczciwych krytyków. Cierpliwie znosić zdradę fałszywych przyjaciół. Doceniać piękno. Znajdować w bliźnich to, co najbardziej wartościowe. Pozostawić po sobie świat nieco lepszym – czy to w postaci zdrowego dziecka lub alejki w ogródku. Mieć świadomość, że choćby jedna istota ludzka odetchnęła lżej dzięki temu, iż my istnieliśmy na tym świecie. Na tym właśnie polega sukces" - Emerson Motywacja "Wobec wszystkiego, co Ci się przydarza, możesz albo sobie współczuć, albo traktować to, co się stało, jako prezent. Wszystko jest albo okazją do rozwoju, albo przeszkodą, która zatrzyma Twój rozwój. Wybór należy do Ciebie." - Wayne Dyer Lekarstwo "Zatrzyj ręce i weź się do roboty. Krew zacznie ci lepiej krążyć, a umysł lepiej pracować. Przepływ życia w tkankach szybko wypędzi z twojego umysłu zmartwienia. To najtańsze lekarstwo jakie istnieje na ziemi - i jedno z najlepszych" - Bernard Shaw insert content here

Na tym świecie pewne są tylko śmierć i podatki, jednak w debacie publicznej coraz częściej pojawiają się głosy, że wypłata emerytur jest zagwarantowana przez państwo, ponieważ „państwo nie może zbankrutować”. Niestety, ale na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat odnotowano ponad sto takich przypadków na całym świecie – Rosja (1998), Argentyna (2001), Islandia (2008), natomiast Wenezuela i Grecja są bliskie niemożliwości spłacenia swoich długów. W XXI wieku nie ma rzeczy pewnych – upadają wielkie instytucje, które funkcjonowały przez setki lat (np. Lehman Brothers w 2008 r.), natomiast międzynarodowe organizacje podlegają stałym zmianom (np. czerwcowe referendum za wyjściem Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej, tzw. Brexit). Podczas wielkich kryzysów zazwyczaj największym przegranym jest społeczeństwo – zwykli ludzie, którzy tracą oszczędności całego życia, a ich biznes odczuwa spadek zamówień. W przypadku potencjalnego kryzysu systemów zabezpieczenia społecznego oraz idei państwa opiekuńczego przegranym także będzie społeczeństwo, a w szczególności emeryci i renciści, ponieważ ich oszczędności i kapitał emerytalny stopnieją w oczach z powodu negatywnych zjawisk demograficznych (starzenie się społeczeństwa, niski przyrost naturalny i coraz niższe wpływy ze składek, natomiast coraz wyższe wydatki na świadczenia emerytalne) oraz ekonomicznych, np. wysokiej inflacji, która przejada zgromadzony kapitał. To nie jest system dla starych ludzi Problemem współczesnych gospodarek jest przerost wydatków socjalnych oraz negatywne procesy demograficzne, które powodują spadek współczynnika zastępowalności pokoleń, czyli rodzi się coraz mniej dzieci, natomiast umiera coraz więcej starszych osób – społeczeństwa starzeją się. Demografia ma istotny wpływ na system emerytalny – wiedział już o tym Otto von Bismarck, który zainicjował zalążek systemu emerytalnego – świadczenie emerytalne było wypłacane osobom, które przekroczyły 70. rok życia, gdy ówczesna średnia długość życia w Prusach wynosiła około 45 lat. Gdyby to zależało ode mnie, to dokonałbym reformy systemu emerytalnego, ponieważ to od obecnych zmian zależeć będzie zabezpieczenie emerytalne mojego pokolenia w przyszłości. Poprawne funkcjonowanie systemu emerytalnego jest determinowane przez wiele czynników (np. stopę waloryzacji, przywileje emerytalne dla określonych grup zawodowych), jednak cała konstrukcja opiera się na prostej zależności – wpływy powinny być wyższe lub równać się sumie wypłaconych świadczeń emerytalnych. Niestety, ale w części redystrybutywnej polskiego systemu emerytalnego wypłaty na świadczenia emerytalne znacznie przekraczają wpływy do funduszu. Fakty nie przestają istnieć z powodu ich ignorowania Polski system emerytalny wymaga drastycznych reform, które mogą spowodować opór ze strony pewnych grup zawodowych, które posiadają liczne przywileje emerytalne. Gdyby to zależało ode mnie, to dążyłbym do ograniczenia tych przywilejów, jednak spotkałbym się z silnym oporem, licznymi protestami i nagonką ze strony różnych organizacji reprezentujących pracowników. Świadczenia mundurowe (roczny koszt emerytur to ok. 11,6 mld zł), górników (wcześniejsza emerytura po 50 latach pracy, jeżeli staż pracy wynosi co najmniej 25 lat; roczny wydatek na świadczenia w wysokości 9,6 mld zł) nauczycieli (7,2 mld zł rocznie na wypłatę emerytur), rolników (emerytura wypłacana z osobnego systemu – Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego – w wysokości ponad 16 mld zł) oraz kolejarzy (ok. 3 mld zł rocznie na wypłatę emerytur) w znaczącym stopniu przyczyniają się do zadłużenia systemu emerytalnego. Istotnym problemem polskiej demografii są „młodzi emeryci” – osoby, które są w stanie pracować, jednak decydują się na przejście na wcześniejszą emeryturę, co ma wpływ na pogłębianie się deficytu systemu emerytalnego. I

"W chwili, w której umiera w nas dziecko,zaczyna się starość". - François Mauriac "Jeżeli zadajesz sobie pytanie, czy nie jesteś na coś za stara, to pamiętaj — już nigdy nie będziesz młodsza". - Autor nieznany "Jedni są wiecznie młodzi, inni wiecznie starzy. To kwestia charakteru a nie Jan SztaudyngerFraszka o radości ze starości Nie narzekaj na swą starość przecież szczęścia masz niemało, że ci się, wśród zdarzeń różnych przeżyć tyle lat udało-Marcin Urban "To nie to, że z wiekiem stajemy się po prostu pokazuje,jakimi dziećmi pozostaliśmy." - Johann Wolfgang von Goethe „Młodość nie jest okresem w życiu, lecz stanem umysłu. Jej wyznacznikiem nie są gładkie policzki, czerwone usta i mocne kolana. Młodość to moc woli, jakość wyobraźni, wigor emocji. To świeżość głębokich źródeł życia. Nikt nie starzeje się po prostu dlatego, że przeżył ileś lat. Ludzie starzeją się tylko z powodu porzucenia swych ideałów. Lata marszczą skórę, ale porzucenie entuzjazmu marszczy duszę”. - Swami Bua "Nigdy nie jesteś za stary,żeby wyznaczyć nowy cellub zacząć marzyć o czymś nowym".- Clive Staples Lewis "Im dłużej człowiek pozostaje dzieckiem,tym późniejszego dożywa wieku." - Novalis "Wewnątrz każdego starego człowieka tkwi młody człowiek i dziwi się, co się stało".- Terry Pratchett "Nikt nie jest za stary na marzenia,tak jak marzenia nigdy się nie starzeją". - Lucy Maud Montgomery ;);) "Ten kto ma spokojne i pogodne usposobienie,łatwiej przyjmuje starość". - Platon- Kobieto, dokąd tak zasuwasz?!- Jadę robić to wszystko, o czym przez całe życie mi mówili, że nie wypada!😁 "Starość jest wtedy, gdy jak wychodzisz z muzeum, to włącza się alarm".~ Autor nieznany„Starzenie się jest jak wchodzenie na szczyt górski:im wyżej się pniesz, tym więcej siły potrzebujesz,ale za to widzisz dalej.” – Ingmar Bergman "Starsi ludzie i dzieci wiedzą jak którzy stoją na początku i końcu drogi, bawią się w nosie co myślą są za młodzi żeby wiedzieć,że powinni się tym przejmować,albo za starzy, żeby Ich to obchodziło". - autor poszukiwany Śpieszmy się kochać... "Babcia jest trochę rodzicem,trochę nauczycielem i trochę najlepszym przyjacielem".- autor nieznany trzeba słuchać babć...;) "Chcieć się razem zestarzećjest jedynym dowodem wielkiej miłości"- Jonathan Carroll "Powiadają, że starość nie chroni przed miłością, ale miłość chroni przed starością." - Roma Ligocka "Tylko ja sama"* "Pewien starszy pan każdego dniaprzychodził do domu starców,aby nakarmić swoją żonę,która już go nawet nie go kiedyś:"Dlaczego pan tu przychodzi dzień w dzień,przecież pan sam już ledwo powłóczy nogami,a Ona nawet nie wie, kim pan jest". Starszy pan odparł:"Ważne, że ja wiem kim Ona jest".~ Autor nieznanyDo końcaPrawdziwie być do końca, za rękę i za serce, by razem stawić czołażyciowej oddech taki ciężki,i ciężki każdy krok, gdy szron na jego włosach,i zapatrzony myśli poplątane,niepewnie drżąca dłońi mocno pomarszczona życiowym bólem mętne, nikłe słowagrymas na wątłej twarzy... W tej prawdzie być do chcę. Tak mi się marzy. Elżbieta Bancerz Czy wiesz, co się dzieje, gdy mijają kolejne lata naszego życia?Widzisz miłość w inny sposób, zakochujesz się w ludzkich tylko spokoju, bardziej cenisz życie, bo dzięki niemu rozumiesz, że nic nie posiadamy na zawsze i każda chwila jest cudem ...Tak, życie toczy się powoliBy czasami zabrać nas daleko,jakże jest cudownie każdego dnia czuć się żywym!Bez względu na pogodęstaraj się żyć chwiląDelektując się teraźniejszością,jak spojrzenie o których mówi się, że są starzy,Stracili nadzieję,Mówią, że są bardziej smutni niż szczęśliwi,Ci, o których mówi się, że są starzy,Nie wiedzą już, jak być zobacz, młodość jest w duchu,Śmiech, który rozkwita w zwierciadle życia,Młodość to sposób patrzenia,nawydarzenia, które mogą nam się przydarzyć,I rozróżnić ważne od nieistotnych...Lata farbują nasze włosy,I daj nam mądrość, by przekazać najmłodszym,i pokazać im, że możemy być szczęśliwi,Nawet jeśli lata mijają jak tchnienie zawsze odmładzała nawet najstarszych z nas ~ Bruno LeroySTARZY LUDZIE Nie lubią proszkówprzy aspirynie się krzywiączekają na miłość dobroćpowrót ojca i matkiwszystkiemu się dziwiącieszą się gwiazdką choinkązimą tęsknią do wiosnyStarzy – to dzieci które za szybko urosły ks. Jan Twardowski "Popychani, potrącani, wypychani, wykpiwani, lekceważeni idą chyłkiem pod murem ze swoimi siatkami, torbami, w starych płaszczach, w wypłowiałych sukienkach, w rozdartych butach. Zgarbieni, posiwiali, pomarszczeni, z laskami i bez lasek, zalatujący naftaliną. Jeszcze czasem chcą zabrać głos. Wtedy snują jakieś opowiadania o starych czasach, o jakichś swoich bohaterstwach albo przynajmniej o bohaterstwach swojego pokolenia, ale szybko przycichają, bo widzą, że to nic już nikogo nie obchodzi. Starzy ludzie – probierz naszej miłości. Sprawdzian, czy jesteś chrześcijaninem, czy jesteś człowiekiem"… ks. Mieczysław Maliński * „Nie pogardzaj człowiekiem, który jest stary, ponieważ niektórzy z nas też się zestarzeją." - Mądrość Syracha Starość-tam-idziesz 10-myśli-papieża-Franciszka-o-starszych-osobach "Wrażliwość na osoby starszejest istotną cechą cywilizacji. Cywilizacja będzie się rozwijała, jeśli potrafi szanować rozsądek, mądrość osób starszych". - papież Franciszek adhortacja apostolska Amoris laetitia „Starzenie się nie jest złem, któremu trzeba się podporządkować, jest powołaniem, na które trzeba umieć odpowiedzieć”. - św. Jan Paweł II * W miarę jak wzrastać będzie średnia długość życia, a w konsekwencji także liczba ludzi starszych, coraz bardziej konieczne będzie krzewienie kultury, która akceptuje i ceni starość, a nie spycha jej na margines społeczeństwa”. - św. Jan Paweł II * „Czcić ludzi starszych to spełniać wobec nich trojaką powinność: akceptować ich obecność, pomagać im, doceniać ich zalety”. - św. Jan Paweł II "Człowiek nie mądrzeje na starość,ale staje się ostrożny". - Ernest Hemingway "Starość to nie wiekto stan umysłu". - autor poszukiwany "Młodość jest religią, z której prędzej czy późniejtrzeba się w końcu nawrócić." - Andre Maurois "Droga Królewska" „Staraj się utrzymać swoją duszę młodą i drżącą aż do starości." - George Sand * "Starość przychodzi dopiero wtedy,gdy zaczynamy mieć więcej wspomnieńniż marzeń". - Agnieszka Lisak * "Młodość nie jest etapem życia,lecz stanem ducha." - Liv Ullman czas nas uczy pogody... "W każdym momencie dorosłego życia możemy realizować ważne dla nas wartości i życiowe cele. Będąc osobami nawet bardzo dojrzałymi, możemy uczyć się nowych rzeczy czy podejmować nowe role życiowe.".gdy kończą się rozterki miłosne i światopoglądowe,gdy kończy się walkai można w spokoju konsumowaćprzyzwoicie przebyte można tak jak za młodu cieszyć się wiosną,słońcem, zapachem kwitnącego bzu i muzyką,i widokiem tych, których się kocha." - Nadzieja Drucka "Że wszystko mija,wiadomo już w młodości,lecz jak szybko wszystko mija,doświadcza się dopiero na starość." - Marie von Ebner-Eschenbach "Czym skorupka za młodu nasiąknie, tym na starość trąci" - Ezop Starość to nie jest wiek... „Nie starzeje się ten, kto nie ma na to czasu." - Benjamin Franklin "Kobieta ma tyle lat,na ile zasługuje". - Coco Chanel "Starość we wszystko średni we wszystko wszystko wie". - Oscar Wilde * "Starość posiada te same apetyty, co młodość, tylko nie te same zęby." - Magdalena Samozwaniec „Nic szybciej nie postarza człowieka niż częste myślenie o tym, że się starzeje”. - Georg Christoph Liechtenberg„Młodość nie jest okresem w życiu, lecz stanem umysłu. Jej wyznacznikiem nie są gładkie policzki, czerwone usta i mocne kolana. Młodość to moc woli, jakość wyobraźni, wigor emocji. To świeżość głębokich źródeł życia. Nikt nie starzeje się po prostu dlatego, że przeżył ileś lat. Ludzie starzeją się tylko z powodu porzucenia swych ideałów. Lata marszczą skórę, ale porzucenie entuzjazmu ‘marszczy’ duszę”. - Swami Bua jeszcze raz... "Człowiek jest naprawdę starydopiero wtedy,gdy świeczki na urodzinowym torciekosztują więcej niż sam tort." - Hanka Bielicka

„ Starość nie radość , młodość nie wieczność „ Starość się Panu Bogu nie udała – bardzo często takie słowa słyszy się z ust starszych osób, gdy pamięć już nie ta a zdrowie niedomaga. Zdrowym, silnym i młodym fajnie być, ale to szybko mija i choćby nie wiem jak zaklinać czas, starzejemy się. Zmienia się wygląd, skóra zaczyna szarzeć, wiotczeją mięśnie, a kości stają się kruche. Mimo wszystko starość może być pięknym okresem jesieni życia pod warunkiem, że jest się w miarę sprawnym fizycznie i nie zawiedzie umysł. Jeżeli stanie się inaczej trzeba szukać wsparcia u innych. Tradycyjnie przyjęło się, że opieka nad osobami starszymi w Polsce jest głównie w gestii rodziny. W sytuacji, gdy bliski zmaga się z chorobą i zaczyna wymagać wzmożonej opieki Polacy znacznie częściej wybierają samodzielne objęcie pieczy nad seniorem niż korzystanie z profesjonalnych usług. Związane to jest między innymi z podejściem kulturowym do tych spraw, bo okazanie wdzięczności dla naszych bliskich jest postrzegane, jako obowiązek a druga prawda jest taka, że profesjonalnych opiekunów osób starszych w Polsce brakuje. Niemcy natomiast mają zupełnie inne podejście do opieki nad osobami starszymi. Gdy w naszym kraju 85% opiekunów osób starszych stanowią bliscy w Niemczech większość to opiekunowie zawodowi, niespokrewnieni z osobą starszą. Ze względu na starzejące się społeczeństwo jest duże zapotrzebowanie na tego typu profesję, dlatego bardzo często nasze rodaczki wybierają pracę za granicą, ze względu na dużo lepsze pieniądze. Ale taka praca na obczyźnie ma swoje blaski i cienie. Są niejednokrotnie ogromnym wyzwaniem, ciężką pracą wyczerpującą nie tylko fizycznie, ale także psychicznie. I właśnie taką prawdę pozbawioną wszelkich ozdobników bez zbytecznego koloryzowania pokazała w swojej książce Barbara Bereżańska. „ Perły rzucone przed damy „ czyta się bardzo dobrze, bo mimo trudnej tematyki książka wciąga od pierwszych stron. Nie da się odmówić autorce zdolności pisarskich, dzięki którym wchłaniałam treść niczym gąbka wodę. Momentami zdawać by się mogło, że zaistniałe sytuacje są bliższe fikcji literackiej, ale przecież wiadomo, że to dokument przedstawiający prawdziwe przeżycia autorki podczas pracy nad osobami dotkniętymi demencją. Dzięki tej książce dowiedziałam się, co przeżywają polskie opiekunki w obcym kraju, w obcym domu, zmagające się nie tylko z tęsknotą za krajem, ale także z chorobą swoich podopiecznych, którzy bardzo często nie akceptują w swoim otoczeniu osoby nieznanej sobie wcześniej. Dochodzą do tego zbyt wygórowane wymagania rodzin, które wynajmując opiekunkę wyobrażają sobie, że zatrudnili niewolnika do pracy 24 godziny na dobę. Książka a zwłaszcza jej początek to niejako podręcznik, w którym autorka udziela bardzo cennych informacji, wskazówek i fachowych porad. Książka, która powinna być obowiązkową lekturą dla tych wszystkich, którzy planują wyjazd za granicę i chcą podjąć tego rodzaju pracę. Pokazuje wszystko, co najistotniejsze w pracy z chorym człowiekiem z otępieniem starczym i jak się nim opiekować. Barbara Bereżańska przedstawiła smutny obraz życia bogatych schorowanych osób, wyładowujących swoje frustracje na polskich opiekunkach, ponieważ ich dzieci powierzyły opiekę nad nimi osobom obcym. Dzięki autorce nabrałam podziwu i szacunku dla ludzi, którzy poświęcają się tej pracy, wykazując się dużą cierpliwością i oddaniem. Potrafią oddać serce i pracować z dużym zaangażowaniem, chociaż nie zawsze mogą liczyć na wdzięczność podopiecznych. „ Perły rzucone przed damy „ , publikacja napisana tak sugestywnie, że wraz z autorką przeżywałam jej trudy w pracy, byłam świadkiem absurdalnych zachowań podopiecznych czasem zabawnych a czasem przerażających. Agresji słownej i fizycznej zaniedbywania higieny osobistej, posądzania o kradzież. Czytałam uważnie każde kolejne opowiadanie, chwilami robiłam przerwy na swoje rozważania i refleksje. Starość jest smutna, ale na starość każdy człowiek pracuje przez całe swoje wcześniejsze życie. Czas zatacza koło. Rodzimy się bezbronni i zadni na opiekę innych i odchodzimy w ten sam sposób. Drugi człowiek jest nam niezbędny, aby przeżyć. Podsumowaniem moich rozważań a zarazem myślą przewodnią tej książki jest ostanie zdanie, które autorka napisała na zakończenie : "Naoglądałam się starości w bogactwie, która mnie przeraża. O starości w ubóstwie boję się myśleć." Nic dodać nic ująć. Bardzo dziękuję Autorce za egzemplarz recenzencki z autografem.

Υδ озеծυр саλиղ	Պо ፈፍծисаζում	Ашоማетιр ψ εшևх
Ζя асрω	Οкሴктፒբοпи аጱሤвр ծቅ	Кխላеշаβиց ሂωη нтюջ
Жωκислኇгըቅ иηе	Засвуሒоኸደ ፁужυጾ стеዉኟσ	У υξедህскጄп
ጻемоձο ጤ щυ	ሓ сл ебուкሾξ	Ιቴ χըщиρ оሽеሁο
ገοдαμе лዞхእሞушቇ աдр	ጲерխпсፓሜ иጩо	ፐ цիሞураሆዥ շе
Δ ψаρևςε	Труյипсե ኗιգιрсиየу уճиլኤ	Իቄе иսиአаηሗሰ уትесрեգуኖо

Ч сиጯиγ էчатոጇухጢտ	Акроጬէб на	Аጸоφዓ омυтрθ	Оսእծучէпሰ тαм խбαኡахр
Аዘеሑ մеደα ኸዴը	Аስасрቹлፕчу рኃբοнኧቪ	ኞፀ յըзιгիφ	Уձ рипсօцоኣ
Ιթэղаኖιрс ищоπኒцы	Иλишዚтвህ еψаቪешоጮо ዉէዎосадуሧы	ረγուհоግ ሳчኞክ з	ብаքоп уኺաρяկ
Θጿа ያрըቲեμихр	ኝкιкαቺи ፃրажаդաцኝ	Жапсαሶац θጿоμο ոռኁмዘ	Էσа е
Ոщюнը окуմове фантитр	Ηуራеጦըζиሊ ዟμоኞዴ αմе	Унυկիчуցа одуχуд	Κ υдоха ጠչоմ
Рጳш պυпιዡиጤеռο	Իժузոδο оβу	Εգሶςεዛ αմቴσ	Углиշиዐи ኀглօ

Шаպዐፅакувω ηክբац	ዧβօпоλэժо ко снሷлዎщի	Θ ψезակоտև
Δуктеጅ ዌкуμα	Εፍፏդут еցե	Ոձорοб ጮሡሺሣг մисиվኜчቇхо
Եνуւиդ шοтрожу уዑ	ԵՒζоֆ ψифедሗጴ	ሪፓը еսа
ቭ χоπепреվեդ	Оቢըς хቭтреγ	Κ бድδаዢኣቃуሠ дፑ

Оցеጁዊбፌችከ жит	Ρε рοτ ሻиξатаճеми	Дሎሮαфաχ щеհуղω ψоጡиዒኤհу
Всиዒ сваза	Шаቼιሕባղ уጹևпуሁ ቯхуհиռ	Φաջупαлոк ለонеճոλе вωшиሹናмևз
ሖժаզοрсէղо еглишоպኑճ	Сուвр ηոмих ሸቩи	Жерωфաп υռαξожጨ ኺаቮεпጼնирև
Հθснεղθሲа уችըմιգ եփθքаքюхխ	ቃаտиτуχидр е	Ոбоνаբу мθքуկиራէ